Verilerimizi kalici olarak saklamak için kullanilan bir saklama birimidir. Sabit disk döner bir mil üzerine siralanmis, metal veya plastikten yapilma ve üzeri manyetik bir tabaka ile kapli plakalar ve bu plakalarin alt ve üst kisimlarinda yerlesen okuma/yazma kafalarindan olusur. Veriler sabit diskteki bu manyetik tabakalar üzerine kaydedilir. Verilerin kaydedilmesinde miknatislanma mantigi kullanilir.

Miknatisin iki kutbu dijital olarak 1 ve 0 ii temsil eder. Verilerimiz böylece küçük miknatislar halinde bu manyetik ortamlara yazilirlar. Bu manyetik tabakalarin üstü dairesel çizgilerle örülüdür. Bunlara iz (track) denir. Sabit diskite birden fazla plakalar üst üste dizilmistir. Bu plakalarin hem alt hem de üst tarafina bilgi yazilabilir. Herbir plaka üzerinde altli-üstlü yerlesen ve herbirinin ortadaki mile uzakligi ayni olan izlerin olusturdugu gruba silindir ismi verilir.

Sabit disk üzerinde herbir yüz bir kafa tarafindan okunmaktadir. Bu nedenle kafa ve yüz ayni terime karsilik gelir. Iz yapisini pasta dilimi seklinde bölünmesiyle olusan ve sabit disk üzerinde adreslenebilir en küçük alana denk gelen parçaya ise sektör (Sector) adi verilir ve bir sektörün barindirabilecegi veri miktari 512 byte uzunlugundadir. Bu sektör, kafa ve izler sabit diskte verinin adreslenmesi için kullanilirlar. Şuan adreslemede kullanilan iki yöntem vardir.

Bunlardan ilki CHS olarak adlandirilan Cylinder-Head-Sector konumlarinin verilmesi ile 3 boyutlu olarak dosyanin yerinin bulunmasi ikincisi ise LBA (Logical Block Adressing i mantiksal kütük adreslemesi) adi verilen tek boyutlu adresleme yöntemidir. Günümüzde kullanilan iki tip sabit disk arabirimi vardir. Bunlar IDE ve SCSIidir.

IDE

IDE (Integrated Drive Electronics) bilgisayarin anakartindaki veri yolu ile depolama aygitlari arasinda kullanilan standart bir elektronik arabirimdir. IDE IBMiin 16 bitlik ISA yol sistemi tabanlidir ama ayrica diger yol standartlarini kullanan yol sistemlerinde de kullanilabilir.Günümüzde satilan birçok bilgisayar IDEinin gelismis versiyonu olan EIDEiyi (Enhanced IDE) kullanir. IDE kasim,1990ida ANSI tarafindan bir standart olarak benimsendi. IDEinin ANSI ismi ATAidir (Advanced Technology Atachment).

Normal sartlar bir IDE arabirim ile iki tane sabit diskin çalistirilmasi mümkündür: Ancak iki entegre denetleyicisinin birinci pozisyonda olmak istemesini engellemek gerekir. Bunu yapmak için sürücülerden biri ana sürücü (Master Drive) digeri de bagimli sürücü (Slave Drive)idir. Bu disk islemlerinde açik bir hiyerarsi olusturur. IDEinin deenetleyici teknolojisinin artan isteklerine cevap vermekte yetersiz kalmasi nedeni ile EIDEinin ortaya çikmistir. IDE denetleyicisinin üç temel sorunu vardi. 528 MB'ilik depolama üst siniri vardi. Yani 528 MBiin üstündeki diskler IDElerle kullanilamazlar.

En çok iki disk destegi vardi. Yalnizca iki disk kullanilabilmekte idi. Ve CD-ROM gibi çevre birimlerine destek vermemekte idi. EIDE ile birlikte her bir disk için 8.4 GBilik disk destegi vardir. Günümüzde bu sinir daha da üste çekilmistir. 128 GBia kadar diskler desteklenebilir. 4 tane IDE diski ve CD-ROM kullanilabilir. Bunun için de IDE1 ve IDE2 olarak iki tane arabirim konnektörü kullanilir. Birincil olana Primary ikincil olana da Secondary ismi verilir. Bir konnektörde iki tane disk ve benzeri aygit kullanilabilir. Bunlar birbirinden Master ve slave olarak biribirinden ayrilir. Böylece bilgisayara takilan disk ve benzeri birimler Primary master, Primary Slave, Secondary Master ve Secondary Slave olarak isimlendirilir. Hiyerarsik düzünde aynen bu sekildedir. EIDEilerle birlikte Ultra DMA kavrami ile karsilasmaktayiz.

Ultra DMA bilgisayarin veriyi sabit diskten bilgisayarin veri yollari ile anabellege göndermede kullanilan bir protokoldür. ULTRA DMA/33 protokolü verileri çogusma modunda ve 33.3 MBps (Megabayt/saniye) hizinda transfer eder. Bu bir önceki DMA arabiriminin iki kati kadar daha hizlidir.Ultra DMA Sabit disk üreticisi olan QUANTUM ve chipset üreticisi olan INTEL tarafindan gelistirildi. Bilgisayarinizin Ultra DMAiyi desteklemesi demek bilgisayarinizin daha hizli açilmasi, yeni uygulamalari daha hizli çalistirmasi anlamina gelir. Ultra DMA 40 pinlik bir IDE arabirimi kablosu kullanir.

Ultra DMA/33iden sonra Ultra DMA/66 çikti. Ultra DMA/66 verilerin 66 MBps hizinda iletilmesini saglar. Bu bir önceki Ultra DMA moduna göre iki kat hizlidir. Ultra DMA/66 80 pinlik IDE kablosu kullanilir. Ultra DMAinin çogusma modunu destekledigi söylenmisti. Çogusma modu verilerin normalinden daha hizli gönderildigi bir veri gönderme kipidir. Çogusma kipini gerçeklestiren birçok teknik bulunmaktadir. Veri yolunda, Örnegin çogusma modu, bir aygitin yolun kontrolünü ele almasini ve diger aygitlarin bunu kesmemesini saglayarak gerçeklestirilir. RAMide ise Çogusma modu bir sonraki hafiza birimi kendisine ihtiyaç duyulmadan getirilerek yapilir. Bu disk cachlerinde kullanilan teknigin aynisidir. Böylece veriler daha hizli iletilirler.

Bütün çogusma modlarinin sahip oldugu bir karakteristik geçici ve güçlendirilemeyen olmasidir. Sinirli zaman dilimlerinde ve özel sartlarda normalden daha hizli veri transferi saglarlar.

SCSI

Small computer System Interfaceiin kisaltilmis seklidir. SCSI arabirimi seri ve paralel portlardan daha hizli veri transfer orani saglar. (saniyede 80 Megabyte veri iletimi saglayabilir). SCSI arabirimlere diskin disinda yazici, CD-ROM gibi çesitli aygitlar baglanabilir. Bu yüzden SCSI basit bir arabirimden çok bir giris/çikis yoludur. SCSI arabirimi bir ANSI standardi olmasina ragmen çesitli varyasyonlari bulunmaktadir. Bu yüzden Iki SCSI arabirimi birbiri ile uyumlu olmayabilir. Günümüzde kullanilan SCSI arabirimleri asagidadir.

¨ SCSI-1 : 8 bitlik bir yol kullanir ve 4 MBps lik bir veri transfer hizini destekler.

¨ SCSI-2 : SCSI-1 ile aynidir, fakat 50 pinlik konnektörler kullanirlar. ve birden fazla aygitin baglanmasina izin verirler.

¨ Wide SCSI : 16 bitlik veri transferini desteklemek için daha genis bir kablo kullanirlar.

¨ Fast SCSI : 8 bitlik yol kullanirlar, fakat 10 MBpsilik veri transferini desteklemek için saat hizini ikiye katlarlar.

¨ Fast wide SCSI : 16 bitlik yol kullanir ve 20 Mbpslik veri transfer hizini destekler.

¨ Ultra SCSI : 8-bitlik yol kullanir ve 20 MBpsili veri transfer hizini destekler.

¨ SCSI-3: 16 bitlik yol kullanir ve 40 MBpsilik veri transfer hizini destekler. Ayrica Ultra Wide SCSI de denir.

¨ Ultra2 SCSI: 8 bitlik yol kullanir ve 40 MBpsilik veri transfer hizini destekler.

¨ Wide Ultra2 SCSI: 16 bitlik bir yol kullanir ve 80 MBpsilik veri transfer hizini destekler.

SCSI aygitlarin dürümlerine göre 15 aygita kadar sisteme baglayabilir. SCSIiler IDE arabirimlerinden farkli olarak rasgele erisim yöntemini kullanirlar. IDEiler ise sirali erisim yöntemini kullanirlar. SCSI arabirimleri IDEilerden daha hizlidirlar. Ancak daha da pahalidirlar. Dünya piyasinin yaklasik %10iunda varlar. IDEiler ise ucuz olmalari ve artik anakart üzerinde tümlesik olarak gelmeleri sebebi ile daha fazla tercih edilmistir. Bir sabit diskin kapasitesi su sekilde hesaplanir.

Silindir sayisi*Sektör Sayisi*kafa sayisi*512idir

1024 silindir, 256 kafa ve 63 sektör parametrelerine sahip bir sabit diskin kapasitesi: 1024*256*63*512=845571864 Byteidir. Bu da yaklasik 8.4 Gigabyteidir. Sabit diskler ile gelen önemli bir kavram da partisyon kavramidir. Partisyon kabaca diskin üzerinde olusturulmus bölümlerdir. Bir diskte sadece bir partisyon olabilecegi gibi birden fazla da partisyon olabilir. Bir partisyon hangi amaç ile olusturulmus olursa olsun o partisyona ulasim yapacak isletim sistemine uygun bir dosya sistemi ile biçimlendirilmelidir. Bu genellikle isletim sisteminin sorunudur ve isletim sistemi birden fazla dosya sistemini destekleyebilir. Partisyonlarin isimlendirilmesine gelince ilk olarak primary master konumundaki partisyon ciden itibaren isim almaya baslar. Sonra master diskinizde birden fazla partisyon var ise onlar isimlendirilmeye baslar. Örnegin Primary masteridaki disk ikiye bölünmüs ise birincisi C: ikincisi ise D: ismini alir. Buradaki bölümleme islemi mantiksaldir. Eger, ikinci bir sabit disk var ise bu disk fiziksel oldugu için D: harfini alir. Mantiksal olarak bölümlenmis diskin ikinci bölümü ise E: harfini alir. Dosya sistemlerinde yaygin olanlarindan biraz bahsedelim


FAT

File Allocation Table i Türkçeye çevirmek gerekir ise Dosya Atama Tablosu.Bu sistemde partisyon herbiri belli miktarda sektör içeren cluster isimli parçalara ayrilir. Ve hangi dosyalarin bu cluster parçalarindan hangilerine yerlestigi, hangi cluster parçalarinin bos, hangilerinin dolu oldugu gibi bilgiler FAT üzerine yazilir. Isletim sistemi de herhangi bir dosyaya erisim yapmak istediginde dosyayi bulmak için FAT üzerine yazilan bu bilgilerden faydalanir. Her ihtimale karsi sabit disk üzerinde bir kopyasi bulundurulur.



FAT16

DOS, Windows3.1 ve OSR2 sürümü öncesi Windows95iin kullandigi dosya sistemidir. Eski bir dosya sistemi oldugu için birtakim dezavantajlari ve eksiklikleri vardir. Bunlardan bir tanesi kök dizinin (root) sinirlandirilmis olmasidir. FAT16 sisteminde açilistaki primary partisyona ait root dizini, FAT tablosu ve boot sektörü cluster içinde yer almazlar ve sayisi belli olan sirali sektörlerde tutulurlar. Bu sayinin belli olmasi kök dizinine yapilacak eklentilerin belli bir siniri olmasi sonucunu dogurur. Kisacasi altdizin istenildigi kadar uzatilabilmekle birlikte kök dizinde belli uzunlukta girisle sinirlandirilmistir. Ikincisi FAT16 dosya sisteminde adresleme 16 bit oldugundan adreslenebilecek maksimum cluster sayisi 65525itir ve bu clusterlarin boyutu 32 KB olabilir. (aslinda cluster sayisi 65536 olmalidir. Ama bazilari özel amaçlar için tutulur.) bu da bizi FAT16ida kullanilan bir partisyonun 2 GBidan daha büyük olmayacagi sonucuna götürür. Üçüncüsü FAT16 elindeki bos sabit diski ya da partisyon alaninin bir sekilde elindeki clusterlara dagitmak zorundadir. Bu nedenle sabit diskin boyutu büyümeye basladikça clusteriin boyutu da büyür. Örnegin 1 MBilik bir dosya birçok cluster üzerine siralanip yerlesirken 10KB uzunlugundaki tek bir dosya bir clusterii kaplar. Bu durumda özellikle disk boyutu 1-2GB arasinda iseFAT16 cluster boyutu 32 KB olacaktir ve cluster üzerinde 10KBilik dosyadan arta kalan 22 KBilik bosluk degerlendirilemeyerek bosa gidecektir. Özellikle çok miktarda ufak dosya barindiran sabit disklerde bu durum bolca olur.

FAT32

Windows95 OSR2, Windows98, Windows2000 ve Linux tarafindan taninan ve FAT16idan daha gelismis bir dosya sistemidir. Ilk olarak FAT32ide herhangi bir kök dizin sinirlamasi yoktur. Ikinci olarak FAT32, FAT16idaki 16 bitlik adresleme yerine 32 bitlik adresleme kullanir. Bu da 2 TBia kadar olan disklerin taninmasini saglar. Üçüncü olarak FAT32 cluster boyutunu azaltarak bos alan israfini azaltir.